|So’nggi yangiliklar
Menu ...
Почтовый ящик АИ
Логин 
Пароль 
 
Ташкент (аэропорт)
Bizning manzil
O’zbekiston, 100052
Toshkent shahri
Astronomiya ko’chasi, 33-uy
Tel: +998 71 235-81-02
Faks: +998 71 234-48-67
E-mail: info@astrin.uz
ВАТАНДОШ КОСМОНАВТЛАРИМИЗ
ВАТАНДОШ КОСМОНАВТЛАРИМИЗ
ЮРИЙ ГАГАРИН – ЕР САЙЁРАСИНИНГ БИРИНЧИ ФАЗОГИРИ
Международный семинар-тренинг 12-13 июня 2023 г
Международная конференция «125-летие широтомерных исследований в Институте астрономии»
Noyob astronomik hodisa: SAYYORALAR PARADI
Spacecom loyihasi doirasidagi seminar
TO‘LIQ OY TUTILISHI 8-noyabr 2022-yil
QISMAN QUYOSH TUTILISHI 25-oktabr 2022-yil
SAYYORALAR PARADI
Xush kelibsiz !
O’zbekiston Respublikasi Fanlan akdemiyasi Astronomiya instituti (O’zR FA AI) – nafaqat O’zbekistondagi, balki butun Markaziy Osiyodagi ko’hna ilm dargohidir. Institut 1873-yilda Toshkent Astronomiya observatoriyasi sifatida tashkil etilgan va 1966-yilda Astronomiya institutiga aylantirilgan. Sobiq Sovet Ittifoqida muhim astrometrik markaz sifatida mashhur bo’lgan. Sarl Zeiss firmasining Kitob qo’shaloq astrografi va Toshkentda 1895-yilda o’rnatilgan Normal astrografi yordamida o’tgan asrning 80-yillarigacha olingan fotografik ma’lumotlar bazasi jahondagi eng noyob va boy to’plamlardan biridir. XIX asr oxiridan AI Xalqaro kenglik xizmati safiga qo’shilgan. AIning Kitob Stantsiyasi ILS tizimining beshta stantsiyasidan biri bo’lgan. Bugngi kunda Kitob Stantsiyasida GPS yo’ldosh navigatsion tizimining yerdagi stantsiyasi o’rnatilgan.

Hozirgi paytda AIda bajarilayotgan tadqiqotlar asosan Samarqand shahridan 120 km janubda joylashgan Maydanak astronomik observatoriyasida olingan kuzatuv ma’lumotlarga asoslangan. Observatoriya Pamir-Oloy tog’ tizimining g’arbiy tizmalarida dengiz sathidan 2700 m balandlikda joylashgan. Maydanak observatoriyasi o’zining yuqori sifatli atmosfera sharoiti va Kanar va Gavay orollaridagi asosiy astronomik observatoriyalar o’rtasidagi geografik joylashuvi bilan juda ham noyobdir. Bu Maydanakni astrofizik ob’yektlarni muntazam kuzatishdagi muhim punktga aylantiradi.

So’nggi yangiliklar
Diqqat! Magnit bo’roni!
Dastlabki prognozlarga ko’ra 2024-yilning 11-may kuni Yerda juda kuchli magnit bo’ronlari kuzatilishi mumkin. Magnit bo‘ronining kuchi Kp indeksida 8.33 gacha teng bo’lishi kutilmoqda. Magnit bo’roni kuchayishi 10-12-may kunlariga to’g’ri kelishi (rasmga qarang) va 11-may kuni kun davomida saqlanib turishi kutilmoqda. Kutilayotgan magnit bo’roni me’yordan yuqorida, ya’ni kuchli hisoblangani uchun, magnit bo’roniga ta’sirchan, yurak qon-tomir kasalliklari bilan og’riydigan insonlardan ehtiyot choralarini ko’rish va dori-darmonlarini o’z vaqtida iste’mol qilish tavsiya etiladi.

Yana shuni ham ta’kidlamoqchimizki, oxirgi paytlarda magnit bo’roni bilan bog’liq shov-shuvlar ko’paygan. Bu, albatta, ijtimoiy tarmoqlarning rivojlanishi bilan bog’liq. Magnit bo’ronlari avval ham bo’lib kelgan va bundan keyin ham davom etadi. Shuning uchun ortiqcha vahimaga berilish to’g’ri bo’lmaydi.
QUYOSH GEOMAGNETIK FAOLIYATNING HOZIRGI HOLATI VA PROGNOZI
So'nggi 24 soat ichida Quyosh faolligi yuqori bo'ldi. Quyosh ko’rinma sirtida 9 ta faol sohani kuzatish mumkin. Quyosh shimoliy yarim sharining 26° kengligidan g'arbda AR13663 raqamli faol sohada 2 ta X sinfdagi va 7 ta M sinfdagi chaqnashlar qayd etildi. (batafsil ...)
Keyingi 3 kun ichida katta ehtimollik bilan M va undan yuqori sinfga mos keluchi chaqnashlar kutilmoqda. Shuni eslatib o'tamizki, biz hozir Quyosh faolligi 25-chi davrining ko'tarilayotgan fazasidamiz. 2024-yil oʻrtasidan 2025-yilning boshiga qadar kutilayotgan maksimal faollikka yaqinlashganda, chaqnashlar soni va intensivligi ortadi. Bu jarayon davriy bo'lib, o’rtacha 11 yilda takrorlanadi. Quyoshda sodir bo'layotgan jarayonlarning o’ta murakkabligi tufayli, Quyosh chaqnashlarining 12 soatdan ko’proq vaqt uchun prognozlari aniqligi ancha past hisoblanadi.

Izoh:
X-sinf – katta, butun sayyorada radio to’lqinlarga ta’sir etuvchi, shuningdek, uzoq davom etadigan magnit bo'ronlarini keltirib chiqarishi mumkin bo’lgan chaqnashlar.
M-sinf – o'rtacha o'lchamdagi, qutbli mintaqalarda qisqa aloqa uzilishlariga olib keluvchi, ba'zida kichik magnit bo'ronlari paydo qiluvchi chaqnashlar.
C sinf – kichik, sayyoramiz uchun xavfli ta’siri deyarli bo’lmagan chaqnashlar.
2024-04-25
В понедельник, 6 мая 2024 года, в 15-00 часов состоится заседание Научного семинара при Научном совете PhD.02/20.12.2019.FM.15.01 по присуждению ученых степеней при Астрономическом институте АН РУз.

ПОВЕСТКА ДНЯ: Обсуждение диссертационной работы Халиковой Алины Валерьевны «Поиск и анализ переменных звезд с использованием методов машинного обучения на обсерватории Майданак», представленной на соискание ученой степени доктора философии (PhD) по специальности «01.03.01 – Астрономия».

Научный руководитель: д.ф.-м.н., акад. Ш.А. Эгамбердиев

Рецензенты:
1. Зав. отд. физики звезд ФГБУН, д.ф.-м.н. Гранкин К.Н. (КрАО РАН)
2. PhD, с.н.с. Д.О. Мирзакулов (АИ АН РУз)

Ученый секретарь научного семинара при научном совете: к.ф.-м.н., О. Рахимов
To’linoy fazasi
Aprel oyining 24-sanasida soat ertalab 04:14 da, Oy osmonning Janubi-sharqiy tomonida, gorizontdan taxminan 11° yuqorida bo’lganida to’linoy fazasi boshlanadi, biroq bizning ko‘zimizning farqlash qobiliyati yetarlicha yuqori bo’lmagani sababli 23-sanada kechki payt Oyning to’linoy fazasini boshlangandek ko’rinadi. Ma’lumki, ushbu hodisa sayyoramiz Quyosh va Oy oʻrtasida joylashgan paytda sodir boʻladi va bunda Quyosh nurlarini akslantiradigan Oy to’liq doira shaklini oladi. Xalqimiz orasida 14 kunlik oy deb ham ataluvchi ushbu hodisa yangioy fazasidan keyin 14-15-kunlar oralig‘ida sodir bo'ladi.

Qo’shimcha qilib shuni ta’kidlash mumkinki, To'linoylarga qadimdan nomlar qo'yish odat tusiga kirgan bo'lib, Aprel oyida sodir bo'ladigan To'linoy hodisasiga Pushti Oy (Pink Moon) deb nom berilgan. Bunday nom berilishiga sabab To'linoy sodir bo'lgan vaqtda uning rangi Shimoliy Amerika hududlarida bahor oylarida gullaydigan pushti yavvoyi Floks gulining rangiga qiyoslangan.
Meteor yomg'irlari
Shu kunlarda sayyoramiz har yili kuzatiladigan "Lyrid" meteor yomg'irlari hosil bo'ladigan hududdan o'tmoqda. Lyrid meteor yomg'irlari bundan 2700 yil avval ham kuzatilgani manbalarda keladi. Ushbu meteor yomg'irining intensivligi u qadar katta emas, soatiga 18 tagacha chaqnash kuzatilishi mumkin. Ammo bu safar To'lin Oy nurlari meteor yomg'irini mazza qilib tomosha qilishingizga halal berishi mumkin.
12P/Pons-Brooks KOMETASI !
Kometa birinchi marta 1812-yilda aniqlangan va shundan buyon har 71 yilda o'z orbityasining Quyoshga eng yaqin bo'lgan "perigeliy" nuqtasiga qaytib keladi. Shu kunlarda u yana o'sha Quyoshga eng yaqin nuqtadan o'tmoqda.

Fazoda Quyosh-Yer-Kometa joylashuvining noqulay geometriyasi sabab, hozirda uni kuzatish juda mushkul. Quyosh botganda bir necha daqiqa, shunda ham faqat teleskop yoki kuchli durbin vositasida ko'rish mumkin. Yana bir necha kundan so'ng esa, bizning geografik kengliklardan kuzatishning umuman iloji bo'lmay qoladi.
ВАТАНДОШ КОСМОНАВТЛАРИМИЗ

Шарипов Солижон Шокирович 1964 йил 24 августда Қирғизистоннинг Ўш вилояти- даги Ўзган шаҳрида туғилган. 1982 йил- да Андижон ўрта махсус касб-ҳунар билим юртини тугатган. 1987 йилда Харьков олий ҳарбий авиация билим юртини тугатиб, учувчи-муҳандис дипломи- ни олган. 1987‑1990 йилларда у Тоқмоқ шаҳридаги Ўрта Осиё ҳарбий округи ҳаво кучлари авиацияси кадрлар тайёрлаш Марказида учувчи инструктор бўлиб ишлаган.
(batafsil ...)
ВАТАНДОШ КОСМОНАВТЛАРИМИЗ

Джанибеков Владимир Александрович 1942 йил 13 майда Тошкент вилояти, Бўстонлиқ тумани, Искандар қишлоғида туғилган. 1960 йилда Тошкент cуворовчилар ҳарбий билим юртини олтин медаль билан тугатган.

У 1970 йилда космонавтлар тайёрлаш Марка- зининг отрядига қабул қилинган. «Салют» русумли орбитал станцияларда кема командири ва «Союз» русумли кемаларда учишга тайёргарликнинг тўлиқ курсларини ўтган.
(batafsil ...)
ЮРИЙ ГАГАРИН – ЕР САЙЁРАСИНИНГ БИРИНЧИ ФАЗОГИРИ

1961 йил 12 апрелда Москва вақти билан соат 9 дан 7 дақиқа ўтганда «Восток» космик кемаси Бойқўнғир космодромидан тарихда илк бор фа- зога инсонни олиб чиқди. Ер сайёрасининг биринчи космонавти деган шарафли унвон Юрий Алексее- вич Гагаринга насиб этди!
(batafsil ...)
12-aprel - Kosmonavtika kuni
1961-yil shu kuni Sovet kosmonavti Yuriy Gagarin insoniyat tarixidagi kosmosga birinchi parvozni amalga oshirdi. Bu yil ushbu hodisaga 63 yil to’ladi.
"Vostok" sun'iy yo'ldosh kemasida Qozog’istonning Baykonur kosmodromidan parvozni amalga oshirib, Yer atrofida bir marta aylanib chiqib, Saratov viloyatiga muvaffaqiyatli qo'ndi. Koinotga parvozi uchun unga Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni berildi.
(batafsil ...)
Insoniyatning koinotga ilk qadami sifatida nishonlanadigan ushbu kun mamlakatimizda ham alohida e’tirof etiladi. Sababi O'zbekiston ushbu sohani rivojlantirishga sezilarli hissa qo'shgan. Baykonur kosmodromi qurilishida o'zbeklar faol ishtirok etishgan. U yerga bizning aloqachilarimiz, quruvchilarimiz va boshqa mutaxassislarimiz yuborilgan.

O'zbekiston kosmonavtlari fazoni tadqiq etishning dastlabki kunlaridanoq soha rivojiga munosib hissa qo'shdilar. Mashhur kosmonavtlar Vladimir Janibekov - fazoda besh marta bo'lgan birinchi O'zbekiston kosmonavti bo’lib, ikki karra xalq Qahramoni, aviatsiya general-mayori hisoblanadi. Solijon Sharipov esa fazoda 203 kunni o'tkazgan, aviatsiya polkovniki, eng yuqori Amir Temur va "Buyuk xizmatlari uchun" o'zbek ordenlari bilan mukofotlangan. Ilmiy ishlari xalqaro miqyosda tan olingan olimlar orasida Shavkat Axadovich Vohidovning ismini alohida ta'kidlash lozim. Hamyurtimiz fazoviy muhandislikni yaratish va rivojlantirishda ulkan yutuqlarga erishgan.
Aprel oyida turli osmon jismlarining o’zaro yaqinlashishlari
Bizning atrofimizda deyarli har kuni astronomik hodisalar yuz beradi. Biz ularni joylashgan yerimiz, Quyosh nurlari, va shunga o’xshash sabablar tufayli kuzata olmaymiz yoki etibor bermaymiz.
(batafsil ...)
Aprel oyi ko’pgina yaqinlashish hodisalariga boy bo’lib, jumladan 3-aprelda Neptun - Venera, 6-aprelda Oy – Mars – Saturn, 10-aprelda Mars – Saturn, 21-aprelda Uran – Yupiter, 29-aprelda esa Neptun - Mars yaqinlashish hodisalari yuz beradi.


Neptun va Uran singari olis sayyoralarning osmunda xira bo’lib ko’ringani bois oddiy ko’z bilan ularni ilg’ash qiyin. Shu sababli bu kabi hodisalarni kuzatganda maxsus optik asboblar: teleskoplar, durbinlardan foydalangan ma’qul.
Yangi Oy fazasi
2024-yil Aprel oyida sodir bo'ladigan muhim Astronomik hodisalardan biri bu yangi Oy hodisasidir. Yangi Oy 2024-yil 8-aprel sanasida dunyo vaqti bilan 18:21 ga, ya'ni Toshkent vaqti bilan 23:21 ga to'g'ri keladi.
(batafsil ...)
9-aprel sanasida Toshkenda Quyosh botish vaqti 19:01 ga to'g'ri keladi va bu vaqtda Oyning yoshi 20 soat bo'ladi. Bizning geografik joylashuvimizga ko'ra yangi Oyning ko'rinishi uchun uning yoshi 28 soat va Quyosh botgandan keyin gorizontdan balandligi 8 daraja yuqorida bo'lishi lozim, shu shartlarga asosan 9-aprel sanasida bizning geografik sharoitimizda Hilolni ko'rish biroz mushkullik tug’diradi. Chunki bu paytda Oy Quyosh botgandan so’ng gorizontga nisbatan 8 darajadan pastroqda bo’ladi.

P.S. Ramazon oyi boshlanishi yoki Hayit kunlarini belgilash kabi vazifalar Astronomiya institutining vakolatiga kirmaydi!
2024-yil 8-aprel kuni Quyosh tutiladi
Shu yilning 8-aprel kuni Yer aholisi noyob astronomik hodisalardan bo’lgan to’liq Quyosh tutilishi hodisasining guvohi bo’lishi mumkin. Bunda Oy Quyosh gardishini to’liq to’sadi va atrof bir necha daqiqa qorong’u holatga kiradi.
(batafsil ...)
Quyosh tutilishi hodisasi dunyo vaqti bilan 16:38 da boshlanadi va Oy Quyoshni to’sishni boshlaydi. Bu vaqt Toshkent vaqti bilan 21:38 ga to’g’ri keladi hamda bizda Quyosh botgan bo’ladi. Maksimal tutilish dunyo vaqti bilan 18:18 da sodir bo’ladi (Toshkent vaqti bilan 23:18). Bu vaqtga kelib Oy Quyosh yuzasini to’liq to’sadi va shundan so’ng Oy Quyosh gardishidan chiqib boradi. Quyosh tutilishi dunyo vaqti bilan 19:55 da tugaydi (Toshkent vaqti bilan 00:55), ya’ni bunda Oy Quyosh gardishidan to’liq chiqib ketadi. Tutilishning to’liq davomiyligi 3 soat 17 daqiqani tashkil qiladi.

Oy soyasining yerga tushadigan qismining diametri 200 km ga yaqin bo’lganligi uchun va soya ma’lum bir hududlarga tushganligi sababli ushbu Quyosh tutilishi dunyoning ayrim hududlarda kuzatiladi xolos. Jumladan, Amerika Qoshma Shtatlari, Kanada va Meksikada to’liq tutilish kuzatiladi. Shuningdek, Kuba, Domenikan Respublikasi, Puerto Riko, Yamayka, Kolumbiya, Norvegiya, Islandiya, Irlandiya, Buyuk Britaniyaning gʻarbiy qismlari, Ispaniya va Portugaliyaning shimoliy-gʻarbiy qismlari, Kanar orollari kabi hududlarda ham qisman tutilishni kuzatish mumkin. Ushbu mamlakatlardagi vatandoshlarimiz bu noyob hodisani kuzatishlari mumkin.

Afsuski bizning yurtimizda bu hodisa ko'rinmaydi.
YARIM SOYALI OY TUTILISHI
Ertaga, shu yilning 25-martida yarim soyali Oy tutilishi sodir bo‘ladi. Bu hodisa O’zbekiston hududida ko’rinmaydi. Tutilish Toshkent vaqti bilan 09:53 da boshlanadi va 14:32 da tamom bo’ladi. Tutilish maksimumi soat 12:13 ga to’g’ri keladi.

Ushbu Oy tutilishining hech bo'lmaganda ba'zi qismlarini ko'radigan mintaqalar: Yevropaning katta qismi, Shimoliy-Sharqiy Osiyo, Avstraliyaning katta qismi, Afrikaning katta qismi, Shimoliy Amerika, Janubiy Amerika, Tinch okeani, Atlantika, Arktika, Antarktida.
(batafsil ...)

Quyosh tuilishidan farqli ravishda, Oy tutilish davomida ko‘rinib turadi. To‘liq Oy tutilishi vaqtida oy yuzasi qizil yorug‘lik sochadi va uzoq vaqt shu holatda bo‘ladi. Qisman Oy tutilishi vaqtida esa oyning ma’lum bir qismi qoramtir to‘q qizil tusga kiradi. Bu ikkla shakldagi Oy tutilishini oddiy ko‘z bilan ham kuzatish mumkin. Yarim soyali Oy tutilishi deb Yer sayyorasining yarim soyasini Oy kesib o‘tishi jarayoniga aytiladi.


Odatda Yarim soyali Oy tutilishi vaqtida bu hodisani oddiy ko‘zda ilg‘ash qiyin bo‘ladi.

Navbatdagi Oy tutilishi 2024-yilning 18-sentyabrida sodir bo’ladi. Bu tutilish qisman tutilish bo’ladi, lekin bu safar ham u O’zbekistondan ko’rinmaydi.
Bahorgi tengkunlik
Odatda 21-martni bahorgi tengkunlik sifatida qaraymiz. Aslida tengkunlik bu Quyosh orbitasi – ekliptikaning osmon ekvatori bilan keshishgan nuqta bo’lib, taqvimda 21-martdan 1 kunga farq qilishi mumkin. Kesishish so’zini Quyosh shu nuqtadan boshlab to kuzgi tengkunlik nuqtasigacha Yer sharining shimoliy yarimsharini ko’proq isitishi bilan tushuntirish mumkin. Ya’ni shimoliy yarimsharda yozga, janubiy yarimsharda esa qishga o’tish bo’ladi. Kuzgi tengkunlik nuqtasidan esa, aksincha, shimoliy yarimsharda qishga, janubiy yarimsharda yozga o’tish ro’y beradi. (batafsil ...)

Kun va tunning davomiyligi teng bo’ladigan bu yilgi bahorgi tengkunlik 20-mart soat 08:06 ga to’g’ri keldi.

Bundan tashqari 21-mart kuni yana bir astronomik hodisa – Saturn hamda Zuhro yulduzi nomi bilan mashhur Venera sayyoralari bir-biriga yaqin burchak masofada bo’ladi. Hodisani sharqiy gorizontdan biroz yuqoriroqda, Quyosh chiqishidan avval kichik teleskop yoki durbin yordamida kuzatish mumkin.
Yupiter va Oy yaqinlashuvi
Yupiter sayyorasining Oy yaqinida navbatdagi ko’rinish hodisasi 14-mart kuni sodir bo’ladi. Bunda Yupiter va Oy bir-biriga juda yaqin burchak masofada bo’ladi. (batafsil ...)

Eng yaqin kelish vaqti Toshkent vaqti bilan soat tongi 3:44 ga to’g’ri keladi va ular orasidagi burchak masofa 3°19’ ga teng bo’ladi. Lekin bu vaqtda Oy va Yupiter gorizontdan pastda bo’lganligi sababli bu hodisani kuzatib bo’lmaydi. Bu paytda Oyning yorqinligi -9.5 (16.6 foiz yoritilganlik) va Yupiterning yorqinligi -2.1 yulduz kattaligi*ni tashkil etadi. Agar ob-havo sharoitlari imkon bersa, hodisani oddiy ko’z bilan sal oldinroq, ya’ni 13-mart tunda Quyosh botgandan so’ng g’arb tomonda gorizontda 15-20° yuqorida kuzatish mumkin. Bu vaqtda har ikkala osmon jismlari orasidagi burchak masofa 6° ni tashkil qiladi.
* Yulduz kattaligi kichik bo’lsa yorqinroq, katta bo’lsa xiraroq ko’rinadi.
2024-03-10
Yangi Oyning tug’ilishi dunyo vaqti bilan bugun, yaʼni 2024-yil 10-mart kuni Dunyo vaqti bilan soat 09:00 da, Toshkent vaqti bilan esa 10-mart soat 14:00 da sodir bo’ladi. Toshkentda Quyosh botishi 18:24 ga to’g’ri keladi va bu vaqtda Oyning yoshi taxminan 4,5 soat bo’ladi va bu paytda Oy deyarli gorizontda boʻlganligi sabab koʻrish imkonsiz. 11-mart kuni 18:25 da Quyosh botgan vaqtda Oyning Yoshi 28,5 soat, gorizontdan balandigi 11⁰ ni tashkil qiladi va agar bulutsiz osmon bo’lsa, Oyni yaqqol ko’rish mumkin bo’ladi. Bizning kenglamamizda Hilolni (Oyning birinchi kungi ko’rinishi) kuzatish uchun quyidagi shart bajarilishi kerak, ya’ni Oyning yoshi 28 soat va uning gorizontdan balandligi 8 daraja yuqorida bo’lishi lozim.
Venera, Mars va Oy uchburchagi
Joriy yilning 8-mart kuni Venera, Mars va Oy Tog‘ echkisi yulduz turkumida uchburchak uchlarini hosil qiladi. Bunda Yerdagi kuzatuvchiga nisbatan bu ikki sayyora va Yerning tabiiy to‘ldoshi - Oy bir-biriga juda yaqin burchak masofada ko’rinadi.
(batafsil ...)

Toshkent vaqti bilan soat 22:01 da sharqda va 23:56 da g’arbda Veneraning Oyga hamda 09:59 da sharqda va 11:51 da g’arbda Marsning Oyga eng burchak masofalarda bo’ladi. Biroq bu hodisa Yangi Oy fazasiga yaqin sodir bo’lganligi sababli oddiy ko'z bilan kuzatish imkoni mavjud emas!

Izoh: Rasmda keltirilgan uchlik 8-mart tongda - Quyosh chiqishidan biroz avvalgi ko'rinishdir.
2024-03-04
2024-yil 6-mart, chorshanba soat 15:00 da O’zR FA Astronomiya institutining umuminstitut seminari bo’lib o’tadi.

KUN TARTIBI: 01.03.01-Astronomiya mutaxassisligi bo’yicha fizika-matematika fanlari bo’yicha falsafa doktori (PhD) ilmiy darajasini olish uchun dissertatsiya materiallari asosida tayyorlangan «Maydanal observatoriyasidagi kuzatishlar asosida mashinaviy o’rganish usullaridan foydalangan holda o’zgaruvchan yulduzlarni qidirish va tahlil qilish» mavzusidagi ma’ruzasi.

Ma’ruzachi: Halikova Alina Valeryevna

Ilmiy rahbar: f.-m.f.d. akademik Sh.A. Egamberdiyev

Taqrizchilar:
1. f.-m.f.d. K.N. Grankin (Qrim astrofizika observatotiyasi, Rossiya FA)
2. f.-m.f.n. D.O. Mirzaqulov (AI)

TO'LINOY
Oy fazalaridan biri – to’linoyni 24-fevral kuni kuzatishimiz mumkin bo’ladi. To’linoy paytida Yer Quyosh va Oyning orasida joylashgani bois, Quyoshning Oydan qaytgan nurlari hisobiga Oy doira shaklini oladi. Odamlar orasida 14 kunlik Oy deb ham yuritiladi. 29,5 sutkadan so’ng Oy yana shu fazada bo’ladi. (batafsil ...)

Ketma-ket bir xil turdagi Oy fazalari orasida o’tgan vaqt Oyning sinodik davri bo’lib, o’rtacha 29,53059 sutkani tashkil etadi. Shu sabab ham Oy fazalariga asoslangan Hijriy taqvimda oylarning davomiyligi 29 va 30 sutkadan iborat qilib belgilangan.

To’linoy fazasining muhim ahamiyati shundaki, Oy tutilishlari aynan shu fazada ro’y beradi. Biroq bu safargi to’linoy fazasida Oy tutilishi sodir bo’lmaydi.
Osmonda Venera va Mars

2024-yilning 22-fevral sanasida Toshkent vaqti bilan 20:31 da Venera (Zuhro yulduzi deb ham yuritiladi) osmonda Marsdan yarim daraja shimolroqda bo‘ladi. Bunda Venera va Mars sayyoralari Yerdagi kuzatuvchiga osmonda bir-biriga juda yaqin, ya’ni yonma-yon joylashgan kabi ko’rinadi. Ularning joylashuvi Jadiy (Козерог – Tog‘ echkisi) yulduz turkumiga to‘g’ri keladi. Bu hodisa odatda yiliga bir marta sodir bo’ladi. Ushbu yaqinlashuv vaqtida Quyosh Dalv (Водолей-Qovg’a) yulduz turkumida bo’lib, Venera va Marsdan 26 daraja uzoqroqda bo’ladi. Quyosh chiqadigan vaqtda Venera va Mars juftligi ufqdan (gorizont) 2 daraja yuqorida bo’lganligi sababli O’zbekiston hududi bu hodisani kuzatish imkoni bo’lmaydi.
Magnit bo'ronlari haqida
Hozir axborot makoni rivojlangani sari xabarlarda chalkashliklar ham ko'payib boryapti. Agar e'tibor bergan bo'lsangiz har ikki kunning birida "4-5 ballik KUCHLI magnit bo'ronlari" yuz bermoqda. Aslida, masalan 4 ballik qo'zg'alishlar - KUCHLI magnit bo'roni u yoqda tursin, oddiy magnit bo'roni ham emas. Shunchaki ayrim OAV buni o'ziga auditoriya yig'ish uchun ataylab, buzib talqin qilishyapti. Keling, magnit maydoni qo'zg'alishlarini Kp indeksining qiymatlari miqyosida qarab chiqamiz.
(batafsil ...)
  • Kp = 0; - Tinch;
  • Kp = 1; - Tinch;
  • Kp = 2; - Tinch;
  • Kp = 3; - Tinchlik buzilib, bezovtalanish boshlanadi;
  • Kp = 4; - Faol qo'zg'alishlar yuz bera boshlaydi, ammo hali bu bo'ron degani emas !!!
  • Kp = 5; - Eng kuchsiz magnit bo'roni !!!
  • Kp = 6; - O'rtacha kuchdagi magnit bo'roni;
  • Kp = 7; - KUCHLI magnit bo'roni !!!
  • Kp = 8; - Juda kuchli magnit bo'roni;
  • Kp = 9; - Ekstermal kuchli magnit bo'roni;
2024-02-13
Yupiter sayyorasi Quyosh sistemasidagi eng katta sayyora bo‘lib, Yerdan taxminan 11 marta katta. Yupiter Quyosh atrofida 12 Yer yilida bir marta to‘liq aylanib chiqadi. Yupiter Quyosh atrofida o‘z orbitasi bo‘ylab harakati davomida ba’zan sayyoralar, ba’zan esa Oy yaqinida ko‘rinadi. Huddi shunday hodisalardan biri 15-fevral kuni sodir bo‘ladi. (batafsil ...)

Bunda Yupiter va Oy bir-biriga juda yaqin burchak masofada bo‘ladi. Eng yaqin kelish vaqti Toshkent vaqti bilan kunduzgi soat 11:31 ga to‘g‘ri keladi va ular orasidagi burchak masofa 2 darajadan (gradus) kattaroq bo‘ladi. Hodisa osmonning sharq tomonida, gorizontdan taxminan 14-15 daraja balandlikda sodir bo‘ladi. Bunda Yupiter Oyning pastki o‘ng tomonida joylashgan bo‘ladi. Hodisa kunduzi bo‘lganligi sababli faqat Oy ko‘rishimiz mumkin. Biroq Quyosh botgach janubiy g‘arbda gorizontdan 60 daraja yuqorida hodisani kuzatishimiz mumkin. Bunda ular orasidagi burchak masofa 5 darajaga yetadi. Ob-havo sharoitlari imkon bersa, hodisani oddiy ko‘z bilan ko‘rish mumkin.
9-fevralda yangioy fazasi boshlanadi
Oy yulduzlar oralab g‘arbdan sharqqa tomon harakatlanadi. Oyning Quyosh nurlari bilan yoritilgan qismining shakli uzluksiz o‘zgarib boradi va uni Oy fazalari deb ataladi. Oyning fazalari asosan to‘rt turga bo‘linadi: yangioy, birinchi chorak, to‘linoy, oxirgi chorak. Oy yangioy fazasida Yer va Quyosh orasida joylashgan bo‘ladi va u ko‘rinmaydi. (batafsil ...)

Oyning navbatdagi yangioy fazasi Dunyo vaqti bilan 2024-yil 9-fevral kuni soat 22:59 da, Toshkent vaqti bilan esa 10-fevral soat 03:59 da sodir bo‘ladi. Shu kuni Quyosh botgandan so‘ng Oyning yoshi taxminan 14 soat bo‘ladi, bu paytda oy ko‘rinmaydi. Oy ertasi kuni g‘arb tomonda ingichka o‘roq shaklida ko‘rinadi, u Hilol deb ataladi. Bizning kengligimizda Hilolni (Oyning birinchi kungi ko‘rinishi) kuzatish uchun quyidagi shart bajarilishi kerak, ya'ni Oyning yoshi 28 soat va uning gorizontdan balandligi 8 daraja yuqorida bo‘lishi lozim.
2024-02-08
Ijtimoiy tarmoqlarda “Yaqin kunlarda internet va elektrsiz qolishimiz mumkin! Quyoshdagi chaqnash Avstraliya va Osiyoda elektr uzilishlariga olib keladi: yaqin kunlarda aloqa uzilishi ehtimoli – 45%.” kabi ma'lumotlar tarqatilmoqda. Bu kabi xabarlarga bizning institut quyidagicha munosabat bildiradi: (batafsil ...)
Olingan ma'lumotlarga ko'ra, yaqin 3 kun ichida bizning kengliklarda aloqa tizimlari va elektr ta'minotida uzilishlarga olib kelishi mumkin bo'lgan o'rta hamda kuchli darajadagi geomagnit bo'ronlar kutilmaydi. Quyosh shamolining kuchayishi ham kuzatilmaydi. Biroq, 7-fevraldan 9-fevralgacha davr oralig'ida Quyoshning faol (dog' kuzatiladigan) sohalarida kuchsiz va o'rtacha intensivlikdagi chaqnashlar sodir bo'lish ehtimoli bor. O'rtacha quvvatli chaqnashlar shimoliy mintaqalarda radioaloqani qisqa vaqt uzilishiga olib kelishi mumkin. Bizning ma'lumotlarga ko'ra, sutka davomida geomagnit vaziyat tinch holatdan biroz kuchsiz g'alayonlanishga o'zgaradi.

Eslatib o'tamiz, hozirgi vaqtda Quyosh faolligining darajasi o'rtacha, biz yangi 25-siklning o'sish (ko'tarilish) pallasida turibmiz. Chaqnashlar soni va intensivligi 2024-yilning o'rtasi va 2025-yilning boshida kutilayotgan faollik maksimumiga yaqinlashayotganda ortadi. Bu siklik jarayon bo'lib, har 11 yilda takrorlanadi. Quyoshda sodir bo'layotgan hodisalar murakkab bo'lganligi uchun, 12 soatdan ko'p vaqt davomidagi quyosh chaqnashlarini aniq oldindan aytib berish qiyin.
Ulug’bek nomidagi Astronomiya instituti,